Climate Living Lab Schelde Delta i.o.

Geopark in de spotlights: Muskauer-Faltenbogen

In de rubriek ‘Geopark in de spotlight’ laten we telkens een ander geopark zien dat al erkend is door UNESCO. Deze keer tonen we Geopark Muskauer-Faltenbogen, het grensoverschreidende geopark in Duitsland en Polen. We spraken met directrice Nancy Sauer.

Hoe zou u uw Geopark omschrijven ?

Het UNESCO Global Geopark Muskauer Faltenbogen / Łuk Mużakowa is zowel een ijstijd- als een cultuurlandschap. Het hoofdthema zijn natuurlijk de hoefijzervormige eindmorenes in de vorm van stuwwalen die hier tijdens 3 ijstijden door ijslobben zijn gevormd en die diepe sporen in de ondergrond hebben achtergelaten (Een beetje te vergelijken met de stuwwalen van de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug maar dan een maatje groter en ouder). Deze hebben het geopark ook haar naam gegeven. Aan het oppervlak zijn de stuwwallen als heuvels die, van bovenaf gezien, in de vorm van een rij zaagtanden naast elkaar liggen.

Wat je vandaag echter ziet, is grotendeels mensenwerk. Zo’n 1000 jaar geleden begonnen de bewoners op zoek te gaan naar ijzerertsen, klei, geglazuurd zand, aluin en andere schatten in de bodem om deze grondstoffen daarna te verwerken. Tegenwoordig is de Muskauer-Faltenbogen een aantrekkelijk, bebost oud mijnlandschap met ongeveer 400 kleurrijke meren en een uitzicht dat mede gevormd is door de glasverwerking en de klei en bruinkoolwinning. Het is spannend om te zien hoe het natuurlijk- en het cultuurlandschap  in elkaar grijpen en elkaar aanvullen.

Muskauer Arch panorama
PANORAMA door Gunther Tschuch
MUSKAUER FALTENENBOGEN

Wat is de meest belangrijke eigenschap van het Geopark?

Het belangrijkste zijn eigenlijk de sporen en de veranderingen van na het terugtrekken van het ijs. Natuurlijk is de grote deformatie van het landschap door de ijsmassa’s spannend en eigenlijk ook onvoorstelbaar, zeker als je probeert te bedenken wat voor een ijsmassa door het landschap schoof. Voor de bezoeker is dat echter moeilijk te herkennen. Wel zichtbaar zijn de grote stenen, zwerfkeien, uit Scandinavië die het verhaal vertellen over de grote gletsjers die hier vanuit Noord-Europa kwamen, de waterbronnen die rood ijzerhoudend water naar het oppervlakte brengen en de talkrijke meanderende beken en riviertjes  Merkbaar zijn ook de sterk op en neer gaande wegen over de stuwwallen en door de dalen gevormd door de laatste ijstijd, erg ongewoon voor het laagland van Noord-Duitsland en Polen.

Behalve de geologie, is er nog een ander aspect dat ons Geopark interessant maakt: de transnationale benadering, de verbinding tussen Duitsland en Polen – want geologie houdt niet op bij de grenzen. En dat is een goede zaak, want de uitgesproken gemeenschappelijke wil om van dit geologische fenomeen een Geopark te maken, heeft Duitsers en Polen in staat gesteld op deze manier dichter bij elkaar te komen. Het heeft beide kanten ook zo verrijkt dat deze ontwikkeling niet alleen leidde tot een puur formele brug, maar het creëerde evenzeer een doorleefde sociale en culturele band met vele netwerken en projecten.

Hoe is het Geopark ontstaan ?

Het idee voor een Geopark ontstond halverwege de jaren negentig aan de koffietafel. Op dat moment bestond het Geopark-concept in de huidige vorm nog niet, zodat er aanvankelijk gewerkt werd aan een beschermde status als natuurpark. De protagonisten van die tijd – een geoloog en een politicus – maken nog steeds deel uit van de organisatie en hebben sindsdien veel mensen in de regio geïnspireerd en in hun enthousiasme aangestoken om mee te doen.

Herinner je je de eerste tegenslag die je had toen je het Geopark oprichtte ? Wat is er gebeurd en hoe heb je dat overwonnen ?

Wat hier keer op keer op onze voeten viel was het gebrek aan financiële basismiddelen voor het Geopark. De inspanningen om een ​​onafhankelijke, permanente basisfinanciering te krijgen, hebben ongelofelijk veel energie gekost. We hebben in 2015 een grote tegenslag gehad toen de financiering van een Interreg- project werd stopgezet. Dit heeft de ontwikkeling van het Geopark met jaren vertraagd, ook al probeerden sommige gemeenten in het Geopark een tussenoplossing te vinden. Het was een zware periode waardoor we wel harder konden werken aan het bouwen van een sterke toekomstige basis. Al snel werd duidelijk dat de twee kleine organisaties  in Duitsland en Polen, die verbonden zijn aan een samenwerkingsovereenkomst en verantwoordelijk zijn voor het bureau, deze functie niet permanent kunnen vervullen. Daarom begon het idee om een ​​EGTS op te richten in 2015 te groeien. Ruim vijf jaar later, begin 2021, is het doel binnen handbereik. Ook deze inspanningen werden gekenmerkt door een hobbelig parcours vol tegenslagen. Een gebrek aan juridische grondslagen, een aanvankelijk niet bestaande politieke wil en onduidelijke verantwoordelijkheden vereisten veel tijd en assertiviteit.

Al die tijd werd onze motivatie gesterkt door het respect vanuit het Europese en het Global Geopark Network dat we kregen vanwege deze moeilijke situatie, alsook door de aandacht waarmee ze dit langdurige proces volgden. Bovendien geloofden ook de lokale autoriteiten en de mensen uit de regio in een goede afloop,  waardoor zij ons naar hun beste vermogen steunden en motiveerden. Zij maakten kleine projecten mogelijk en traden op als ambassadeurs. Hier was de bottom-up benadering onze grootste troef.

Wat zijn de voordelen van het behalen van een UNESCO Geopark- label ?

De voordelen van een UNESCO- label zijn duidelijk. Ten eerste maakt het de mensen uit de regio bewust en trots om zich te identificeren met hun thuisland.  Dit keurmerk, dat een van de hoogste is die de wereldgemeenschap te bieden heeft, heeft natuurlijk ook gewicht voor de gemeenten en districten. Het is voor hen gemakkelijker om financiering te krijgen die belangrijk is voor een intacte en hoogwaardige infrastructuur en voor hun publiek imago. Dit maakt ook investeringen voor de economische ontwikkeling van de regio mogelijk en maakt de weg vrij voor toekomstgerichte conceptuele planning.

Ten tweede gaat de UNESCO-titel ook gepaard met hoge verwachtingen. Een verwachting die enerzijds voortvloeit uit de eisen van internationale, staats- en regionale instellingen aan de ontwikkeling van de regio. Anderzijds uit de eisen van potentiële toeristen en gasten. UNESCO Geoparken ondergaan elke vier jaar een kwalitatief veeleisende review en werken daarom resoluut aan een holistische positieve ontwikkeling van de hele regio . Zo wordt het controle-instrument een kwaliteitskenmerk dat het Geopark terecht gebruikt in marketing en externe publicaties.

 

Muskauer-Faltenbogen is één van de weinige grensoverschrijdende Geoparken in de wereld . Hoe ga je om met de culturele verschillen, zowel in het team als naar de toeristen ?

De verschillen in mentaliteit, samenleving, cultuur en politiek zijn merkbaar – maar, zoals we allemaal heel snel opmerkten, zijn ze zeker beheersbaar. Duitsers en Polen in onze regio zijn dankzij het Geopark erg close geworden door een proces dat nu twee decennia heeft geduurd, er zijn persoonlijke vriendschappen ontstaan ​​en er is een ongelooflijk diep vertrouwen. Veel mensen realiseren zich niet eens meer dat de gemeenschappelijke basis het Geopark is, omdat een groot aantal actoren in verschillende netwerken zich bezighoudt met onderwerpen die daadwerkelijk over de grenzen heen regionale ontwikkeling dienen, maar toch Geopark-geïnitieerd zijn!

Ons team laat deze saamhorigheid duidelijk zien: Drie Poolse en drie Duitse medewerkers, evenals ikzelf als hoofd van het bureau, zorgen ervoor dat alle gemeentelijke en particuliere actoren, bosbouw en landbouw, onderwijsinstellingen, ondernemers en toeristische dienstverleners in Polen en Duitsland zich aangesproken en meegenomen voelen. En ik ben er stellig van overtuigd dat deze saamhorigheid duidelijk zichtbaar is voor de lokale bevolking en gasten. In veel gevallen voelen we de nieuwsgierigheid naar elkaar en zijn we blij te zien dat op gebied van toeristische mobiliteit het aantal grenspassages  de afgelopen jaren aanzienlijk is toegenomen.

Heeft u nog tips voor ons in aanloop naar de oprichting van onze Geopark?

Ik wil nogmaals benadrukken dat UNESCO- Geoparken bottom-up projecten zijn. Dat betekent iedereen aanspreken en meenemen om het potentieel te peilen en een zo groot mogelijke acceptatie te bereiken. Dit lijkt in eerste instantie omslachtig, maar het heeft als doorslaggevend voordeel dat verschillende competenties worden gebundeld en dit heeft weer een gunstig effect op de identificatie met het Geopark. Sterke netwerken en partnerschappen brengen een Geopark tot leven. Hiervoor heeft u contactpersonen en partners nodig die vanaf het begin aanwezig moeten zijn.

Een ander aspect zijn de financiële en personele middelen van de Geopark administratie. Dit onderwerp zou vanaf het begin duidelijk moeten worden gemaakt. Daarbij gaat het ook om continuïteit: het opzetten van een vaste en subsidie-onafhankelijke basisfinanciering.

En ik heb de volgende tip nog voor alle grensoverschrijdende Geoparken : Nieuwsgierigheid, openheid en een groot aantal gesprekken over en weer zijn een goede garantie voor succes!

Meer info https://www.muskauer-faltenbogen.de/en-gb/home

 

Deel dit bericht via:
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email